Trainer samen dementievriendelijk
In gesprek met een bevlogen vrijwilliger

“Een spreekbeurt geven vond ik vroeger doodeng!”

Jan Willem Oosterom zet zich op verschillende manieren in om de impact van dementie op onze samenleving duidelijk te maken. Al voordat Samen dementievriendelijk bestond was hij vanuit zijn werk bij PGGM betrokken bij het thema Gezond ouder worden, waarvan de dementievriendelijke samenleving inmiddels onderdeel is.

Persoonlijk betrokken

“Ik kwam vanuit de familiekring in aanraking met dementie”, vertelt Jan Willem. “En ik zag van dichtbij hoeveel impact de ziekte heeft. Op de patiënt, maar ook op de naaste familie en vrienden. De persoon met dementie ging bijvoorbeeld even ommetje maken. Maar na een uur was ze nog niet thuis; we besloten te gaan zoeken... Pas ’s avonds werd ze gevonden, na een melding via Burgernet. Gelukkig levend en wel. Ze was van het pad afgedwaald. Het ommetje werd een wandeling van meer dan 10 km…”

Trainer samen dementievriendelijk

Achteraf bleek dat niemand in haar omgeving wist dat ze dementie had. Haar man had het nooit aan buren of vrienden verteld. Er was dus niemand die een oogje in het zeil hield als ze langs wandelde. “Als je dat meemaakt, ga je nadenken”, meldt Jan Willem: “hoe kunnen we dit soort situaties voorkomen? Wat kunnen we doen om het leven van iemand met dementie zo veilig mogelijk te maken, zonder meteen ingrijpende maatregelen te moeten nemen? Zodat ze nog gewoon mee kan doen in de maatschappij? Met ander woorden: hoe halen we dementie uit de taboesfeer?
Daar wilde ik aan meehelpen!”

Trainer samen dementievriendelijk

Maatschappelijke agenda

In die tijd werd bij pensioenuitvoeringsorganisatie PGGM, de werkgever van Jan Willem, de Maatschappelijk Agenda ontwikkeld. Eén van de thema’s van de agenda is ‘Gezond ouder worden’. Daaronder valt het project ‘Dementievriendelijke samenleving’. Jan Willem meldde zich direct als lid van de projectgroep. “Het begon met kijken wat we binnen PGGM konden doen om klanten met dementie beter te kunnen helpen”, vertelt Jan Willem. “Denk aan het eenvoudiger opstellen van brieven en de manier waarop we mensen te woord staan aan de telefoon. Maar het aantal klanten met dementie dat contact opneemt met PGGM is dusdanig klein dat onze wijzigingen niet veel bijdroegen. Ik wilde graag meer doen”, lacht Jan Willem.

Meedenken vanuit de Vriendengroep

Toen in 2016 ons programma Samen dementievriendelijk (een initiatief van Alzheimer Nederland, PGGM en het ministerie van VWS) van start ging meldde Jan Willem zich als lid van de ‘Vriendengroep’. Deze groep bestaat uit mensen met dementie, mantelzorgers en mensen uit diverse beroepsgroepen die dagelijks te maken hebben met dementie. Zij vertegenwoordigen de doelgroep. Zij weten waarmee ze geholpen willen worden, en wat er nog allemaal mogelijk is. Samen dementievriendelijk toetst bij hen plannen en ideeën op inhoud, geloofwaardigheid, feiten en toon. Vanuit de Vriendengroep denkt Jan Willem actief mee en attendeert waar nodig op verbeterpunten. Hij weet uit eigen ervaring waar bijvoorbeeld mantelzorgers, maar ook iemand met dementie zelf, tegenaan lopen.

Trainer bij Samen dementievriendelijk

Samen dementievriendelijk biedt trainingen ‘Goed omgaan met dementie’. Online en op locatie. De trainingen op locatie worden gegeven door vrijwillige trainers. Bij gemeenten en bedrijven, maar ook bij vrijwilligersorganisaties of sportclubs. Voor Jan Willem was de keuze snel gemaakt: hij gaf zich in november 2016 op voor een ‘Train de trainer’ bijeenkomst, waar deelnemers worden opgeleid als trainer Samen dementievriendelijk. Hij slaagde glansrijk en heeft sinds die tijd al aardig wat trainingen gegeven. Jan Willem: “Ik startte als schaduwtrainer; dan loop je één of meer trainingen mee met twee trainers die al langer trainingen geven. Zo leerde ik de kneepjes van het vak.”

In mijn rol van trainer pik ik overal waar ik kom informatie en ideeën op. Dat neem ik weer mee in de trainingen. Je moet een groep betrekken!

Trainer samen dementievriendelijk

“Een spreekbeurt geven vond ik vroeger doodeng!”

Het geven van trainingen geeft Jan Willem veel energie en voldoening. “Best gek: vroeger vond ik het doodeng om een spreekbeurt te geven voor de klas, maar nu draai ik er mijn hand niet voor om als ik voor een groep van ruim 20 onbekende mensen sta”, lacht hij. In zijn trainingen geeft hij veel adviezen en tips. “In mijn rol van trainer pik ik overal waar ik kom informatie en ideeën op. Dat neem ik weer mee in de trainingen. Je moet een groep betrekken. Een statische bijeenkomst waarbij de trainer zend en de groep ontvangt heeft geen effect”, benadrukt Jan Willem.

Wat voor tips en adviezen geeft Jan Willem tijdens de trainingen? “Dat is natuurlijk afhankelijk van de groep of organisatie aan wie ik de training geef”, glimlacht Jan Willem. “Maar voor iedereen geldt: ‘probeer altijd te denken vanuit degene met dementie’. Even snel iets doen voor iemand met dementie (bijvoorbeeld iets ongevraagd uit handen nemen en voor hen oplossen) werkt niet. Dan kunnen zij je niet volgen of voelen zich niet begrepen en ben je hen kwijt."

Een hek om de provincie Groningen

Ik probeer altijd dingen visueel te maken voor de groep”, vertelt Jan Willem. "Zo vraag ik regelmatig aan de groep: ‘hebben jullie enig idee hoeveel mensen met dementie er in Nederland wonen in 2040?’ Het antwoord blijft vaak vaag. ‘Zet maar een hek om de provincie Groningen’, zeg ik dan: ‘dan heb je ze allemaal bij elkaar.’ Zo maak je duidelijk om hoeveel mensen het eigenlijk echt gaat!”

Trainer samen dementievriendelijk

Niet altijd de waarheid zeggen

“Mensen die in de zorg werken en die een training volgen moeten vaak leren om situaties anders aan te pakken dan ze gewend zijn”, vertelt Jan Willem. “Zij hebben geleerd altijd de waarheid te zeggen tegen hun patiënten of cliënten. De klant is belangrijk. Maar bij mensen met dementie werkt dat niet altijd. Je moet juist meebewegen in hun beleving. Als iemand met dementie er van overtuigd is dat er een kat in de stoel ligt, dan kun je hen maar beter in een andere stoel laten plaats nemen en vervolgens voorzichtig een ander onderwerp aansnijden. Maar als je altijd geleerd hebt om eerlijk te zijn, vergt dat wel wat omdenken. Zo probeer ik in elke training de waardevolle punten te benoemen en aan te scherpen”, lacht Jan Willem.

Voor iedereen geldt: ‘probeer altijd te denken vanuit degene met dementie’. Bij mensen met dementie moet je juist meebewegen in hun beleving.

Waar kun je thuis op letten als je naaste dementie heeft?

Ook vanuit zijn ervaring als mantelzorger vallen Jan Willem steeds meer dingen op: “Bij het inrichten je woning kun je er bijvoorbeeld op letten dat er niet alleen maar witte tegels in de badkamer of het toilet gebruikt worden. Mensen met dementie zien in een witte ruimte geen onderscheid tussen muren, vloer, bad of toilet. En dus maken ze daar dan ook geen gebruik van! Ook als je met je naaste met dementie naar de tandarts of mondhygiëniste gaat kun je zoiets meemaken. Als zowel de ruimte als de behandelstoel wit is, ziet iemand met dementie die stoel helemaal niet en zal dus weigeren te gaan zitten. Ook zwarte of heel donkere vloerkleden zijn uit den boze. Iemand met dementie denkt al snel dat het een gat in de vloer is.”